Η αλήθεια πέραν της μεταφυσικής (απόψεις  αρχαίων  Ελλήνων και όχι μόνο)

ΧΙΟΣ : Είναι φανερό πως το θέμα της αλήθειας είναι πολυδιάστατο. Πιστεύω όμως στην άποψη που μας λέει πως η αντιμετώπισή του θα πρέπει να κινείται μέσα στις ανθρώπινες δραστηριότητες χωρίς να απομακρύνονται από την αντιμετώπιση των αναγκών της ζωής. Η καταγραφή αλλά και ο εντοπισμός της αλήθειας κατά τον Αριστοτέλη είναι ανάγκη να αναζητηθεί “Οὐκ ἐν τοῖς πράγμασιν, ἀλλ’ ἐν τῇ διανοίᾳ” δηλ. η Αλήθεια δεν υπάρχει στα πράγματα,για τα οποία γίνεται λόγος, αλλά στο μυαλό του ανθρώπου, ο οποίος μας λέει ή εκτιμά κάτι αν είναι αληθινό ή λαθεμένο. Ο Δημόκριτος μάς λέει “Ἐν βυθῷ ἡ ἀλήθεια” δηλ. η αλήθεια βρίσκεται στο βάθος (και για να τη βρούμε χρειάζεται έρευνα).Ο Αναξαγόρας μάς λέει “Ὑπό ἀφαυρότητος τῶν αἰσθήσεων οὐ δυνατοί ἐσμέν κρίνειν τό ἀληθές” δηλ. Λόγω αδυναμίας των αισθήσεων δεν είμαστε σε θέση να κρίνουμε ποιά είναι η αλήθεια. Ο Θουκυδίδης  στην “Ξυγγραφή” διαπιστώνει “Χαλεπόν εὑρεῖν τήν ἀλήθειαν οἱ παρόντες τοῖς ἔργοις ἑκάστοις οὐ ταὐτά περί τῶν αὐτών ἔλεγον ἀλλ’ ὡς ἑκατέρων τις εὐνοίας ή μνήμης ἔχοι” (αυτονόητο). Ο σοφιστής Γοργίας: “Κόσμος λόγω ἀληθείας” = κόσμημα για τον ανθρώπινο λόγο είναι η αλήθεια. Για την αλήθεια έγραψε και ο Αντιφών στο έργο του “Περί ἀληθείας” που αναφέρεται κυρίως σε προβλήματα της Φυσικής επιστήμης. Όμως και ο Λουκιανός στο έργο του “Πῶς δεῖ τήν ἱστορίαν συγγράφειν” γράφει: “Τοῦ συγγραφέως ἔργον ἕν: Πῶς ἐπράχθη τό έργον (δηλ. πως συνέβη το γεγονός) εἰπείν καί πολύ ἀναγκαιότερον τήν ἀλήθειαν εἰπείν, οὐ λογιζόμενος τί δόξει τῷδε καί τῷδε ἀλλά τί πέπρακται λέγων” δηλ. του συγγραφέα το βασικό καθήκον είναι να γράφει πως ακριβώς έγινε η πράξη την οποία αυτός αφηγείται και το πιό αναγκαίο είναι να γράφει την αλήθεια για τα γεγονότα, χωρίς να τον απασχολεί και να τον φρενάρει η σκέψη για το πως θα φανεί αυτή η αφήγηση στον ένα και στον άλλο, αλλά να αφηγείται τι ακριβώς έχει γίνει. Ο Ηρόδοτος διαπιστώνει πως: “Τό ἀλήθειαν ἀσκέειν ἀγών μέγιστος”.  Τέλος ο Πολύβιος στο Β’ βιβλίο των Ιστοριών του γράφει: “Καλλίστην παιδείαν ἡγητέον τήν ἐκ τῆς πραγματικῆς (αληθινής) Ἱστορίας περιγιγνομένην ἐμπειρίαν”. Ο ίδιος ιστορικός ακόμα έγραψε: “Ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας λόγοι κενοί τό λειπόμενον” δηλ. αν από την ιστορική αφήγηση αφαιρεθεί η αλήθεια, ο,τι απομένει είναι κενολογία (κούφια λόγια).   Όμως και στα νεότερα χρόνια ακόμα και σήμερα η λέξη “αλήθεια” είναι κοινή στον καθημερινό λόγο και μεταξύ των ανθρώπων αλλά και στα γραπτά κυρίως των εφημερίδων και των περιοδικών. Καθημερινά ακούμε “προτάσεις και θέσεις” του τύπου ⁕να ακουστεί όλη η αλήθεια όσο πικρή κι αν είναι ⁕να αποκαλυφθεί η γυμνή αλήθεια ⁕να λάμψη η αλήθεια. Είναι γνωστό πως στα δικαστήρια ακούμε τον Πρόεδρο να καλεί τον μάρτυρα να πει την αλήθειαν και μόνην την αλήθεια και μάλιστα χωρίς φόβο και πάθος.Μπορεί να πει κανείς, πως πολλοί απ’ αυτούς που επικαλούνται ή χρησιμοποιούν με πάθος τη λέξη “αλήθεια” “βρίσκονται πιό κοντά” στο ψέμα. Μελετώντας το έργο ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ  η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου του Χ. Θεοδωρίδη, διαβάζουμε πως ο αληθινός φιλοσοφικός στοχασμός πηγάζει από την κοινωνική αλήθεια*. Και ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του γράφει: “θα σημειώσω γυμνήν την αλήθειαν”.Ο Κώστας Βάρναλης έχει γράψει την “Αληθινή απολογία του Σωκράτη”. Ο Πλάτων στον “Θεαίτητο” συμπεραίνει  σχετικά με την επιστήμη: “Ἔστι οὖν ἐπιστήμη (γνώση εξακριβωμένη & βεβαιωμένη) δόξα ἀληθής μετά λόγου”** Την γνώση της αλήθειας την αποκτά κανείς με την όραση και την ακοή. Ακόμα κι έτσι όμως, μας λέει και η λαϊκή παροιμία: “Όσα ακούς μην τα πιστεύεις / όσα βλέπεις τα μισά / κι όσα πιάνεις με τα χέρια σου εκείνα είναι πιστευτά”. Να συμπληρώσουμε εδώ,  πως, έστω κι έτσι, “η αλήθεια- ή αυτό που επικρατεί ως αλήθεια – είναι μαλώτρια”. Μπορεί να συμπεράνει κανείς πως η αλήθεια είναι σχετική‧ και η σχετικότητά της αυτή οφείλεται στην υποκειμενικότητα του ατόμου την αντίληψή του τις γνώσεις του, αλλά και στις σκοπιμότητες που αυτό πιθανόν να εξυπηρετεί. Η λογική αυτή μας λέει πως η αλήθεια μπορεί να μην είναι όχι μόνο επιθυμητή, αλλά πολλές φορές και επικίνδυνη. Γιατί δεν γνωρίζουμε ή δεν μπορούμε να πούμε απλά ή με βεβαιότητα, πως ο άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να λέει πάντα την αλήθεια. Είναι αναγκαίο να  γνωρίζουμε όμως, πως εκείνο που θα πούμε πρέπει να είναι αλήθεια. Η αναγκαιότητα δε αυτή μάς οδηγεί στο να υιοθετήσουμε την θέση τού Δημοκρίτου (Φυσικά Αποσπ.) “Ἐτεῇ οὐδέν ἴδμεν ἐν βυθῷ γάρ ἡ ἀληθείη” δηλ. τίποτε δεν γνωρίζουμε αληθινά, γιατί η αλήθεια βρίσκεται στο βάθος των πραγμάτων. Η ειρωνεία όμως είναι πως αν θελήσεις να πεις την αλήθεια ή έστω αυτό που πιστεύεις ή νομίζεις ως αλήθεια, όχι απλώς αντιμετωπίζεις δυσχέρειες, αλλά είσαι χαμένος από χέρι. Ωστόσο, εφόσον δεν υπάρχει ή εκτιμά κανείς πως δεν υπάρχει καθαρή αλήθεια, σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να φανεί ωφέλιμο το “ζωτικό ψεύδος”, οι συνέπειες του οποίου είναι λιγότερες ή τουλάχιστον όχι τόσο επιζήμιες όσο είναι και η καθαρή αλήθεια που στηρίζεται σε χρησιμοθηρικές υστεροβουλίες.
* Η Εκκλησία κυκλοφορεί εκκλησιαστικό έντυπο με τίτλο: Εκκλησιαστική Αλήθεια.
Ο τίτλος και μόνο υποδηλώνει ότι εκφράζει την εκδοχή τής εκκλησίας για την αλήθεια σε θέματα που την αφορούν.Η εφημερίδα Real News έχει ως υπότιτλο: Η αληθινή εφημερίδα‧ που υποδηλώνει πως αναζητεί και προβάλλει την αλήθεια.Το ίδιο συμβαίνει και με άλλα έντυπα- εφημερίδες π.χ η εφημερίδα “Αλήθεια” της Χίου, “αλήθεια” της Κύπρου, η “Αλήθεια” της Καρδίτσας…** πρβλ. την έκφραση “μετά λόγου γνώσεως” την οποία λέμε όταν γνωρίζω καλά τι λέω λόγω προσωπικής εμπειρίας.
                                                                                                                  knafpl@hotmail.com

Latest..

ΑΕΡΟΓΕΦΥΡΑ ΓΙΑ ΝΕΟΓΝΟ

ΧΙΟΣ : Αερογέφυρα σωτηρίας στήθηκε για ένα νεογέννητο μωρό από τη Χίο σε Νοσοκομείο των Αθηνών. Συγκεκριμένα με τη συνδρομή της πολεμικής αεροπορίας το νεογνό λίγων ωρών που … [Read More...]