Η φιλοσοφία ως κριτική σκέψη που ζητά επίμονα την πραγμάτωσή της*.

ΧΙΟΣ : Είναι γεγονός, πως δεν υπάρχει ένας ορισμός που να εξηγεί τον ορισμό της λέξης “Φιλοσοφία”. Ένας από τους αρχικούς ορισμούς, μπορεί να πει κανείς πως είναι η περιπέτεια τού ανθρωπίνου πνεύματος και η πάλη με το άγνωστο. Ακόμα, πως στη φιλοσοφία βρίσκει κανείς τα εργαλεία για την ανακάλυψη των αρχών και των αιτίων των όντων ή με άλλα λόγια την αλήθεια για τη φύση των πραγμάτων.Ο Μπ. Ράσσελ την χαρακτηρίζει ως “επιστήμη των ανώριμων για την επιστημονική πραγμάτωση θεμάτων” .
Την πραγμάτωση αυτή (δηλ. του ορισμού των εννοιών) υποστηρίζει ο Αριστοτέλης ως βάση της επιστημονικής απόδειξης την οποία αποτελούν οι αξιωματικές προτάσεις που είναι απόλυτα σαφείς. Καθ’ ότι μπορεί να πει κανείς πως ο συστηματικός φιλόσοφος, αναλύει τα ζητήματα χωρίς όμως να δίνει οριστικές λύσεις**. Μπορούμε να  πούμε, πως, φιλοσοφία είναι συστηματική θεωρητική και μεθοδική αλλά και πρακτική αναζήτηση “ακόμα και για την αντιμετώπιση των καθημερινών θεμάτων” η οποία βέβαια καταλήγει στη γνώση.
Ένα από τα ερωτήματα που είναι ανάγκη να απασχολεί αυτόν που αναζητεί την γνώση μέσω της φιλοσοφίας, είναι αυτό της ελευθερίας*** (βλ. όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά). Είναι φανερό πως η ικανότητα να θέτει κανείς ερωτήματα, προκύπτει από απορίες‧ και έτσι αποφεύγουμε τις προκαταλήψεις, τις δεσμεύσεις και τις δογματικές θέσεις. Επί του προκειμένου όμως είναι λογικό, αν όχι αναγκαίο, να απαντήσουμε πάνω στο πρόβλημα, αναζητώντας την απάντηση στο τί είναι αλήθεια και τί ελευθερία, μακριά από αυτονόητους ορισμούς. Αν και το να αναρωτιέται κανείς ελεύθερα για το καθετί, αλλά και το να ασχολείται, με τα προβλήματα μάλλον παρά με θεωρίες, ακόμα και να συζητεί για τα πιό αυτονόητα πράγματα, ίσως είναι ο καλλίτερος τρόπος για να μπει κανείς στο χώρο της φιλοσοφίας. Η οποία βέβαια ξεφεύγει από την απλή περιέργεια, αφού αναζητά την αλήθεια με σοβαρότητα και μεθοδικότητα αλλά και χωρίς ιδιοτέλεια, μια και αυτή “είναι από τις επιστήμες η μόνη ελεύθερη, γιατί μονάχα αυτή υπακούει στον εαυτό της”. Απ’ αυτή την άποψη υπακούει μόνο στο νόημα, δηλ. την ουσία των πραγμάτων. Σύμφωνα με τα παραπάνω μπορεί να διαπιστώσει κανείς, πως, ο ορισμός της φιλοσοφίας είναι πλουραλιστικός ως προς το τί αυτή είναι. Επομένως δεν υπάρχει ένας ομογενοποιημένος ορισμός για τη φιλοσοφία‧ καθότι ο κάθε φιλόσοφος δίνει γι αυτήν το περιεχόμενο που θέλει π.χ 
“ δραστηριότητα” “οροθέτηση του νοητού”, “δημιουργία εννοιών”, “ιδεαλισμός”, “κοσμοθεωρία για τη γνώση”… Εντούτοις, η φιλοσοφία γεννιέται ως μία κριτική δραστηριότητα της ανθρώπινης σκέψης‧ και ως προς αυτό μπορούμε να πούμε πως: “Φιλοσοφία είναι η επιστήμη η οποία αναζητεί την αλήθεια στον κόσμο”, θέτοντας υποθέσεις για την αναζήτηση  τής επιστημονικής γνώσης μελετώντας τα προβλήματα τής ζωής αλλά και του κόσμου. Οι υποθέσεις αυτές είναι φανερό ότι θα παραμένουν υποθέσεις, μέχρι την απόδειξή τους η οποία θα γίνει επιστημονική γνώση, άρα ισχυρισμός. Η λέξη ή αν προτιμάτε ο όρος “Επιστήμη” στα αρχαία ελληνικά σημαίνει “έγκυρη γνώση”, και ως προς αυτό περιλαμβάνει και τη φιλοσοφία. Σύμφωνα με την Πλατωνική αντίληψη, την αλήθεια δεν την παρέχει η γνώση ούτε και η αμφιβολία (γνώμη) καθότι δεν μπορούν να θεωρηθούν κριτήρια της αλήθειας. Γι αυτό και ο Σωκράτης παρουσίαζε την γνώση για την άγνοια σαν μιά αδιαμφισβήτητη γνώση (βλ. ἕν οἶδα ὅτι οὐδέν οἶδα), πράγμα που μπορεί να μας οδηγήσει στον Σκεπτικισμό****, με αποτέλεσμα την υποκειμενική αντίληψη και συνήθεια. Ωστόσο, ο ίδιος έλεγε “ὁ δέ ἀνεξέταστος βίος οὔ βιωτός ἀνθρώπῳ”, αλλά και “ἀνεξέταστον βίον μή ζῆν”. Η θέση αυτή ουσιαστικά δείχνει πως ο Σωκράτης ήθελε να αποτρέψει τους αντιπάλους του να υιοθετούν έτοιμες απαντήσεις, αλλά να ανακαλύψει την αλήθεια, που όμως θα στηρίζεται σε επιχειρήματα. Το να αρνηθεί όμως κανείς την αξία τής φιλοσοφίας, πρέπει να έχει “φιλοσοφικά  επιχειρήματα” , και μέσα σ’ αυτά είναι και η ερμηνεία – εκτίμηση που μας λέει πως: “Φιλοσοφία είναι και το να ερευνά κάποιος αν πρέπει να φιλοσοφεί” θέτοντας ερωτήματα χωρίς προκαταλήψεις και δεσμεύσεις που οδηγούν σε δογματικές⁕ θέσεις (τουλάχιστον ως προς την πρακτική φιλοσοφία).
Αν και η φιλοσοφία με την αυστηρή έννοια του όρου, δεν λύνει προβλήματα, εντούτοις θέτει το εννοιολογικό περιεχόμενο για την επίλυση προβλημάτων*****, διότι “παρέχει το πλαίσιο μέσα στο οποίο εγείρονται αλλά και απαντώνται αποδείξεις καθότι δεν υπάρχει μία και μοναδική φιλοσοφική ερμηνεία τής εκάστοτε επιστημονικής εικόνας” αλλά και διότι αυτή “δεν μένει στο επίπεδο της απλής εμπειρίας ή περιέργειας, αλλά γίνεται σοβαρή, μεθοδική και συστηματική ενασχόληση που αποκρυσταλλώνεται σε διάφορες μορφές”******. Γιατί αυτοί που δεν στοχάζονται, δηλ. αυτοί που δεν φιλοσοφούν, εύκολα παρασύρονται, χειραγωγούνται και φανατίζονται ως ευεπίφοροι στην παραπλάνηση λόγω άγνοιας (πρβλ. “Τό πολύ δεινόν κακόν” Εὐρ. Ἰφ. ἐν Αὐλ.).
Η  φιλοσοφία λοιπόν ως πνευματική αναζήτηση είναι λόγος όχι μόνο για να ζούμε συνειδητά αναζητώντας την αυτογνωσία, αλλά προχωρώντας και στην τεκμηριωμένη κριτική αναίρεση κατεστημένων απόψεων να οδηγηθούμε στη λύση   των προσωπικών αλλά και των κοινωνικών προβλημάτων.

Κριτικές σημειώσεις – προσθήκες

* Karl Marx, Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του δικαίου
** Όποιος αμφιβάλλει θέλει να είναι βέβαιος. Και τη βεβαιότητα αυτή θα τη δώσει η επιστήμη η οποία ουσιαστικά είναι η πραγμάτωση τής φιλοσοφικής σκέψης.
Να σημειώσουμε ακόμα, πως, κατά τον Αριστοτέλη (Ηθικά Νικομάχεια 1103b 26-28). Η φιλοσοφική μας ενασχόληση δεν έχει ως στόχο της, όπως οι άλλες, τη θεωρητική γνώση.  Γι αυτό είναι ανάγκη να εξετάσουμε το ζήτημα των πράξεων (δηλαδή το πως πρέπει να τις πράττουμε) και η έρευνά μας δεν γίνεται για να μάθουμε τι είναι αρετή, αλλά για να γίνουμε ενάρετοι – αλλιώς δεν θα είχε κανένα νόημα.
*** Αν ο φιλοσοφικός στοχασμός είναι πράξη ερμηνείας και νοηματοδοσίας με όρους ελευθερίας, τότε στον επισφαλή και ρευστό κόσμο μας, ο παρεμβατικός ρόλος της Φιλοσοφίας καθίσταται επιτακτικός. (Άριστη παρατήρηση- θέση από την εισαγωγή στο βιβλίο “Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην εποχή μας”) τού Κ. Δ. Φαρμάκη Δρ. Φιλοσοφίας. Έτσι βάσιμα μπορεί να συμπεράνει κανείς, πως, ουσία της Φιλοσοφίας είναι η ελευθερία και η η αποφυγή δογματικών θέσεων και δεσμεύσεων.
**** Όμως ως φιλοσοφικό σύστημα ο Σκεπτικισμός αρνείται τη δυνατότητα τής αντικειμενικής γνώσης. Έτσι δημιουργεί την τάση για αμφιβολία, δυσπιστία και αμφισβήτηση. 
⁕  Ο δογματισμός όχι μόνο δεν υπακούει στον διάλογο, αλλά ουσιαστικά τον απορρίπτει. Ο δογματισμός δεν αναφέρεται μόνο στην θρησκεία, αλλά και στην  πολιτική η οποία όχι μόνο στηρίζεται αλλά και νομιμοποιεί απόψεις ακόμα και θέσεις οι οποίες απέχουν από την παραγωγική λογική ως ερευνητική διαδικασία.  Ουσιαστικά δηλαδή εξάγει συμπεράσματα που δεν στηρίζονται σε γεγονότα, και δεν έχουν επιβεβαιωθεί στην πρακτική εφαρμογή τους. Και ως προς τούτο ο δογματισμός όχι μόνο δεν αμφιβάλει, αλλά θεωρεί ή μάλλον λειτουργεί στη βάση μη επιβεβαιωθέντων δεδομένων.
***** Είναι φανερή η δυσκολία ορισμού του “τι είναι φιλοσοφία” γιατί κάθε ορισμός είναι περιορισμός. Ουσιαστικά η φιλοσοφία μάς δείχνει τον δρόμο στην αναζήτηση του νοήματος.****** Εφόσον φιλοσοφία ουσιαστικά είναι η αναζήτηση της γνώσης μέσω του νοήματος, οι καρποί της δεν σχετίζονται με τον σχολαστικισμό, ως εμμονή στις λεπτομέρειες οι οποίες  εξετάζουν μόνο τις λέξεις την σύνταξη και τους κανόνες. Γιατί σ’ αυτή την περίπτωση υπάρχει “μέγας κίνδυνος” να γίνει κανείς ανόητος, δηλ. ακατάληπτος και γι αυτό ζημιογόνος.

knafpl@hotmail.com

Latest..