Προέλευση και ερμηνεία της λέξης γάμος

ΧΙΟΣ :  Η έννοια του γάμου ίσως δεν υπήρχε από την εμφάνιση του ανθρώπου πάνω στη γη. Ωστόσο ο φυσικός αυτός δεσμός μεταξύ αρσενικού και θηλυκού με το πέρασμα του χρόνου έγινε αναγκαίος  όχι μόνο για την ικανοποίηση του γενετήσιου ενστίκτου, αλλά και σε σχέση με το ότι οι άντρες εξασφάλιζαν ως υποτακτικές βοηθούς τις γυναίκες. Παράλληλα όμως και οι ίδιες κάλυπταν τις ανάγκες τους, και ιδιαίτερα της τροφής, κοντά στους κυρίαρχους άντρες που χωρίς συναίσθημα τούς κυβερνούσε η βία και ο αγώνας της επιβίωσης.Κατά την μυθολογία η θέση της γυναίκας δεν μπορούμε να πούμε πως ήταν τιμητική.  Αν και από τους ιστορικούς χρόνους επεβλήθη η μονογαμία, αυτό συνέβη για χάρη των αντρών οι οποίοι και την επέβαλαν για εξουσιαστικούς λόγους, οπότε και δημιουργήθηκε η «ανδροκρατία»*. Ουσιαστικά μπορεί να πει κανείς πως ο γάμος στην αρχαιότητα ήταν συνήθως η μεταβίβαση της γυναίκας από την εξουσία του πατέρα στην εξουσία του συζύγου.Βλέπουμε όμως πως κατά την ομηρική εποχή υπήρξαν εξαιρετικές περιπτώσεις συζύγων με διαφορετικά χαρακτηριστικά,(δηλ. εξαιρέσεις) όπως του Οδυσσέα και της Πηνελόπης, της Ανδρομάχης και του Έκτορα, του Αχιλλέα προς την Βρυσηίδα, της Κλεοπάτρας προς τον Φοίβο, (Ιλ. Ι 560) της Αριάδνης προς τον Θησέα (Οδ. λ 322)… Ίσως θα ήταν παράληψη να μην αναφέρουμε, πως ο γάμος τουλάχιστο στην κλασσική εποχή εθεωρείτο σοβαρή υπόθεση για τη συνέχεια της πόλης∙ και καθιερώθηκε προκειμένου να γεννηθούν νόμιμα τέκνα, που εκτός από την διαιώνισιν του γόνου, είχε ως λόγο αν όχι την πληθυσμιακή αύξηση, την πληθυσμιακή σταθερότητα πράγμα αναγκαίο λόγω των συνεχών πολεμικών συγκρούσεων**…Αυτά ως εισαγωγή∙ γιατί το θέμα του γάμου ήταν και παραμένει μεγάλο και κυρίαρχο στη ζωή των ανθρώπων. Όμως εκφεύγει του παρόντος…Επί του προκειμένου μάς ενδιαφέρει η ετυμολογική προέλευση της λέξης «γάμος»…Ως εκ τούτου τα περί «του Κουτρούλη ο γάμος», πολιτικός ή θρησκευτικός γάμος, λευκός ή αργυρός γάμος δεν προσθέτουν τίποτα στην ετυμ. προέλευση της λέξης, παρά μόνον ως πληροφορίες…Θα ασχοληθούμε όμως με το ˂αρχ. γαμῶ (-εω) «νυμφεύομαι» το οποίο θεωρείται αγνώστου ετύμου….και ότι «Είναι αξιοσημείωτο ότι δεν υπάρχει κοινή Ι.Ε. λ. για τον γάμο και τα πρόσωπα που σχετίζονται με αυτόν». (βλ. Λεξικό της Νέας Ελληνικής τού Γ. Μπαμπινιώτη, Β΄ έκδ.). Αυτό για το οποίο απορεί κανείς, είναι, γιατί κάθε λέξη πρέπει να έχει τις ρίζες της ή να έλκη την καταγωγή της από το…πουθενά! Δηλ. να συσχετίζεται με το ζόρι με την Ινδοευρωπαϊκή, αν και λεξικά όπως το Liddel-Scott, Μέγα Ετυμολογικόν (Ε.Μ), λξκ Ησυχίου και όχι μόνο, δεν την ετυμολογούν από την Ινδοευρωπαϊκή. Ούτε θεωρώ πως μπορεί να συσχετιστεί με το σανκρ. jᾱmᾱ-tar «γαμβρός», ούτε και με το συγγενικό σανσκρ. jᾱmih = αδελφός ή αδελφή (βλ. λξκ. Μπαμπ. & Ν. Γ. Δασκαλάκη). Έχω τη γνώμη πως ερευνώντας τα αρχαία κείμενα μπορεί να βρεί κανείς σχεδόν με βεβαιότητα και χωρίς αμφισβήτηση την προέλευση τής λέξης.Αρχίζοντας από το ομηρ. ρ. γαμέω-ῶ δηλ. έρχομαι εις γάμου κοινωνία, πιστεύω πως αυτό (και σύμφωνα με τα παραπάνω) έχει σχέση ή μάλλον είναι συνώνυμο με το ρ. δαμῶ δηλ. δαμάζω, καταβάλλω, υποτάσσω. Επί γυναικός σημαίνει κυρίως βιάζω, και επί ανδρός χτυπώ, σφάζω (βλ. Ησιόδου Θεογονία 453) «Ρείη δέ δμηθεῖσα Κρόνῳ τέκε φαίδιμα τέκνα» δηλ. η Ρέα από τον Κρόνο υποταγμένη – παντρεμένη γέννησε ένδοξα παιδιά. Και 464 «οἱ πέπρωτο ἑῷ ὑπό παιδί δαμῆναι…» δηλ. ήταν γραφτό να νικηθεί από δικό του παιδί… Όμως και στον Όμηρο διαβάζουμε σχετικά (Οδ. α 61) «εἰ δή ὁμοῦ πόλεμος τε δαμᾷ καί λοιμός Ἀχαιούς» δηλ. ο πόλεμος και ο λοιμός δαμάζει τους Αχαιούς. Εκτός όμως απ’ αυτά διαβάζουμε στο λεξικό Ησυχίου δάμαρ∙ γυνή ἒχουσα ἂνδρα καθώςκαι  δάμαρτος∙ τῆς γαμετῆς δηλ. της παντρεμένης γυναίκας την οποία μπορεί να την δαμάσει ο άνδρας.βλ. λ. δαμάσσῃ= ἀποκτείνῃ(!), δαμάζει*** = υποτάσσει.Συνεχίζοντας στην ίδια λογική πορεία αναφέρουμε τους χαρακτηρισμούς για τη γυναίκα ως ύπανδρος δηλ. υπό τον άνδρα, που ουσιαστικά σημαίνει υπό την εξουσία του άντρα. Να πούμε ακόμα πως υπάρχουν και οι ονομασίες∙ γαμέτης & γαμετή που σημαίνει την συνδεθείσα δια του γάμου. Καθώς και ανδροδμής δηλ. την ύπανδρο – παντρεμένη γυναίκα, και βέβαια σύζυγος δηλ. ηυπό τον αυτόν ζυγόν (ρ. συ-ζεύγνυμι) βλ. εκφρ. «ζυγός γάμου», «Ήρα Ζυγία» (προσωνύμιο της Ήρας). Δεν πρέπει να μας διαφεύγει πως ονομαζόταν και ομόλεκτρος (ομού + λέκτρον [δηλ. συζυγική κλίνη]). Αξιοσημείωτο είναι πως και η ανύπανδρη νέα ονομαζόταν ἀδμής ή ἀδμῆτις, που ουσιαστικά σήμαινε την παρθένα η οποία δεν ήταν ακόμα δαμασμένη (βλ. Οδ. ζ 109 «παρθένος ἀδμής»).  Ένας επιπλέον λόγος που το γαμῶ αρχικά σήμαινε δαμῶ δηλ. καταβάλλω, ρίχνω κάποιον κάτω, ξαπλώνω στο χώμα****, είναι ότι αυτό συντίθεται από (γα= η γη(δωρ.) ή δα + ἃμα[ρ. ἀμάω∙ θερίζω, καρποῦμαι «ἐτυμολογοῦσι δέ καί τό δύο ἃμα εἶναι»(ΕΜ).                                                                                                                                                   Όπως ακριβώς έχουμε Γη-μητρα= Δή-μητρα=Δά-ματρα Γα-μάτερ=Δη-μήτερ. Καταλήγοντας να επαναλάβουμε. Απόδειξη πως το ρ. δαμῶ και γαμῶ ως νυμφεύομαι αλλά και συνευρίσκομαι – συνουσιάζομαι είναι ακριβώς τα ίδια, αποδεικνύεται επιπρόσθετα και από το ότι∙ πολλές φορές τα ταυτίζουμε χρησιμοποιώντας το ένα αντί του άλλου. Όμως, θεωρώ το θέμα τεράστιο και καθοριστικό στη ζωή του ανθρώπου και γι’ αυτό θα επανέλθουμε.Αναγκαίες προσθήκες-διευκρινήσεις* Ίσως θα πρέπει να σημειώσουμε, ότι και κατά την προϊστορική περίοδο αλλά και στη Μινωική κοινωνία, οι γυναίκες είχαν εξέχουσα θέση στην κοινωνία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αυτές ελέγχονταν από τις γυναίκες, αλλά ότι στις κοινωνίες αυτές οι άνθρωποι ζούσαν αρμονικά χωρίς πολέμους, καλλιεργώντας και απολαμβάνοντας τους καρπούς τής γης και των κόπων τους, απολαμβάνοντας ελεύθερα τον έρωτα και λατρεύοντας τη θεά Μητέρα Γη ως μητέρα όλων των πλασμάτων.   Εκτιμώ όμως πως εκείνο που διαφοροποιεί τα πράγματα ως προς τον χαρακτηρισμό μιας περιόδου ως μητριαρχικής (έναντι των πατριαρχικών), ήταν οι αρχαίες Αμαζόνες οι οποίες είχαν συστήσει δικό τους βασίλειο στη Θράκη, επολέμησαν κατά των Ελλήνων στον Τρωικό πόλεμο, αλλά και εκστράτευσαν κατά της Αττικής όπου όμως νικήθηκαν από τον Θησέα. Αν και κατά την Ομηρική εποχή υπήρχαν περιπτώσεις «ελευθερίας των γυναικών», αυτές αναφέρονταν κυρίως σε βασιλόπαιδες, βασίλισσες και ηγεμόνες, αλλά και σε εξαιρέσεις γυναικών «οις απ’ εναντίας βλέπομεν αυτάς διαιτωμένας μετά των ανδρών’ και ελευθέρως αναμιγνύμενα τα δύο φύλα» (βλ. Κλέωνος Ραγκαβή ο καθ’ Όμηρον οικιακός βίος εκδ. 1883, ανατ. 1996).** Βέβαια η επιθυμία των νέων ζευγαριών ήταν να αποκτήσουν γιούς, αφ’ ενός για τις πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά και για να στερεώσουν τον οἶκο και την περιουσία.   *** Δαμάζω = υποτάσσω, τιθασεύω και κατά το (ΕΜ) παρά το δέμας ἂζειν ρ. ἂζω ὅ ἐστι ξηραίνω πρβλ. τη λ. «ξεράθηκε» δηλ. πέθανε∙ γιατί ουσιαστικά αυτός που δεν έχει υγρασία δεν ζη, είναι ο νεκρός (νη[στερ.]+ κηρ)= καρδιά, ψυχή → νεκηρός →νεκρός και νέκυς σχετ. ἀλίβας δηλ. χωρίς υγρασία, χωρίς χυμούς ζωής καθ’ ότι «Οἱ γάρ ζῶντες ὑγροί…».**** Απλή, όμως λογική υπενθύμιση – διευκρίνιση: να θυμηθούμε μόνο, τί εννοούμε όταν κουρασμένοι- εξουθενωμένοι από τη δουλειά, λέμε: «γαμήθηκα στη δουλειά» ή ακόμα «με ∕ τον γάμησε στο ξύλο» αλλά και «γαμεί και δέρνει» ως ένδειξη κυριαρχίας. Όμως αρκετά  για όσους αντιλαμβάνονται…                                                                                                        knafpl@hotmai.com

Latest..

Εργοστάσια – θρύλοι στα αζήτητα

ΙΚΑΡΙΑ: Εκατοντάδες άγονοι πλειστηριασμοί για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις ιστορικών επιχειρήσεων, που παρέσυρε η κρίση και οδηγήθηκαν στη χρεοκοπία, συνθέτουν την απογοητευτική … [Read More...]

Μέχρι 28 Φεβρουαρίου οι αιτήσεις για τις παραγωγικές επενδύσεις στην υδατοκαλλιέργεια

ΙΚΑΡΙΑ: Πλησιάζει η καταληκτική ημερομηνία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα αλιείας “Παραγωγικές επενδύσεις στην υδατοκαλλιέργεια”.Το πρόγραμμα,Προϋπολογισμού 56.825.447 ευρώ ( … [Read More...]

ΕΦΚΑ: Αναρτήθηκαν τα ειδοποιητήρια πληρωμής εισφορών Δεκεμβρίου 2017 για αγρότες, αυτοαπασχολούμενους

ΙΚΑΡΙΑ: Αναρτήθηκαν στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ) οι εισφορές Δεκεμβρίου 2017 των αγροτών, των αυτοαπασχολουμένων και των ελεύθερων … [Read More...]