Έλενα Ανεστοπούλου: Σχολική ετοιμότητα για τα παιδιά που ξεκινούν την Α’ Δημοτικού.

ΛΗΜΝΟΣ:

Τι ονομάζουμε σχολική ετοιμότητα;
Τα παιδιά που ξεκινούν την Α’ τάξη πρέπει να έχουν κατακτήσει κάποιες βασικές ικανότητες και γνώσεις για να μπορέσουν να φοιτήσουν με επιτυχία. Κι αυτό συμβαίνει γιατί, στο Δημοτικό σχολείο, η διαδικασία διδασκαλίας δομείται με βάση ένα καθορισμένο πρόγραμμα. Αυτό πρακτικά σημαίνει, ότι κάθε νέος μαθητής πρέπει να ακολουθήσει έναν προκαθορισμένο ρυθμό μάθησης, προκειμένου να μην εμφανίσει μαθησιακά κενά. Φυσικά η πορεία που θα ακολουθήσει το κάθε παιδί και η ταχύτητα εξέλιξης του σε κάθε τομέα είναι αποτέλεσμα της προσωπικής του ιδιοσυγκρασίας. Το σύνολο αυτών των ικανοτήτων, που πρέπει να έχουν κατακτηθεί από το παιδί, ονομάζεται σχολική ετοιμότητα. Αναφέρεται στη δυνατότητα των παιδιών να δεχτούν νέες γνώσεις σε δομημένο πλαίσιο και με καθορισμένο ρυθμό. 
Η ηλικία δεν αποτελεί, δηλαδή, το μοναδικό και πιο αξιόπιστο κριτήριο της ετοιμότητας ενός παιδιού για τη μετάβαση του στο Δημοτικό σχολείο!!

Υπάρχουν κάποια παιδιά που δεν είναι αρκετά ”ώριμα”, ώστε να ανταποκριθούν στις αυξημένες  ακαδημαϊκές απαιτήσεις της Α’ τάξης, αν και βρίσκονται στην αναμενόμενη ηλικία (από 5 ετών & 7 μηνών έως 6 ετών & 6 μηνών). 
Σύμφωνα με την Αμερικανική Παιδιατρική Ακαδημία, ο όρος σχολική ετοιμότητα έχει ευρεία έννοια και περιλαμβάνει την ετοιμότητα του ίδιου του παιδιού, την ετοιμότητα του σχολείου για να δεχθεί τα παιδιά, την ικανότητα της οικογένειας και της κοινότητας να υποστηρίξει την ομαλή ανάπτυξη των παιδιών 
Επομένως, δεν πρέπει να δίνεται έμφαση μόνο στις ακαδημαϊκές δεξιότητες που διαθέτει κάθε παιδί. Πρέπει να συνυπολογίζονται και οι γλωσσικές, συναισθηματικές, κοινωνικές, κινητικές, κ.ά δεξιότητες του παιδιού. Οι πρώιμες εμπειρίες της παιδικής του ηλικίας είναι εκείνες που δίνουν την ευκαιρία να αναπτύξει αρμονικά όλους αυτούς τους τομείς.
Αξιολόγηση σχολικής ετοιμότητας
Υπάρχουν επίσημα αξιολογητικά εργαλεία που κάνουν εφικτή την εκτίμηση των δυνατοτήτων κάθε  παιδιού που πρόκειται να μεταβεί στην Α’ τάξη του Δημοτικού σχολείου. Η αξιολόγηση αυτή είναι καλό να πραγματοποιείται σε όλα τα παιδιά, όταν ακόμη βρίσκονται στο νηπιαγωγείο, συγκεκριμένα την άνοιξη, λίγο πριν τελειώσει η σχολική χρονιά. Έτσι θα υπάρχει το χρονικό περιθώριο για εντατική προετοιμασία ή ένταξη σε πρόγραμμα θεραπευτικής παρέμβασης, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο και αναγκαίο. Εάν ένα παιδί εξακολουθεί να έχει δυσκολίες, ίσως χρειαστεί να ξαναφοιτήσει στο νηπιαγωγείο. 

Απαραίτητες δεξιότητες για  Α’ Δημοτικού
Κάθε παιδί για να συμμετάσχει στην διαδικασία μάθησης χρειάζεται ένα εργαλείο /  ένα μέσο και αυτό δεν είναι άλλο από τη γλώσσα. Το ώριμο γλωσσικά παιδί θα επιτύχει στη μαθησιακή διαδικασία. Οι γλωσσικές δεξιότητες πρέπει να έχουν εξασκηθεί σημαντικά όσο το παιδί βρίσκεται στο νηπιαγωγείο. Παιδιά που παρουσιάζουν διαταραχές στο λόγο και την ομιλία τους, θεωρούνται ομάδα υψηλού κίνδυνου για την εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών. 
Το παιδί πρέπει να έχει καλή αντίληψη λόγου, δηλαδή να κατανοεί όσα ακούει. Οι γονείς για να το διαπιστώσουν αυτό, πρέπει να παρατηρήσουν εάν το παιδί ακολουθεί σύνθετες οδηγίες / εντολές που του δίνουν. Σημαντική ένδειξη, επίσης, αποτελεί το αν το παιδί είναι σε θέση να παρακολουθήσει / κατανοήσει ιστορίες κατάλληλες για την ηλικία του και απλές συνομιλίες, ανέκδοτα και γρίφους που ακούει.
Εξίσου μεγάλη σημασία έχει και ο τρόπος που εκφράζεται ένα παιδί. Η ομιλία του παιδιού πρέπει να είναι πλήρως καταληπτή από τον συνομιλητή του και να μην παρουσιάζει δυσκολία σε κάποιον τομέα της, όπως είναι η άρθρωση (να εκφρέρει καθαρά κάθε ήχο της γλώσσας) ή η προσωδία (να έχει την κατάλληλη μελωδικότητα φωνής σε κάθε περίσταση). Διαφορετικά, είναι πολύ πιθανό, τυχόν λάθη που παρατηρείτε στον προφορικό λόγο του παιδιού σας, να μεταφερθούν αργότερα στην ανάγνωση και τη γραφή του. 

Ο προφορικός λόγος που χρησιμοποιεί το παιδί για να εκφραστεί πρέπει να ακολουθεί τους απαιτούμενους κανόνες Μορφολογίας (να χρησιμοποιεί σωστά πληθυντικό αριθμό, αντωνυμίες, χρόνους κ.ά), Φωνολογίας και Σύνταξης που διέπουν την γλώσσα μας. Το λεξιλόγιο πρέπει να είναι εμπλουτισμένο, παρέχοντας έτσι στο παιδί την δυνατότητα να κατανοήσει πολλές πληροφορίες, αλλά και να εκφραστεί επαρκώς. Έχοντας αυτά τα εφόδια, το παιδί θα μπορέσει να αναπτύξει πλούσιο αφηγηματικό (να αφηγηθεί μια ιστορία) και περιγραφικό (να περιγράψει αντικείμενα, πρόσωπα κ.ά) λόγο. Το επίπεδο του προφορικού λόγου κάθε παιδιού, θα επηρεάσει και τον γραπτό λόγο που θα αναπτυχθεί σιγά σιγά στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού σχολείου.
Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι σίγουροι πως το παιδί είναι συναισθηματικά έτοιμο για να μεταβεί από το νηπιαγωγείο στην Α’ τάξη. Θα το βοηθήσει να προσαρμοστεί ομαλά το να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να τα διαχειρίζεται και να τα εκφράζει, στο βαθμό πάντα που του επιτρέπει η ηλικία του. Επίσης, είναι χρήσιμο να κατανοεί τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων (ενσυναίσθηση), για να μπορέσει να διαχειριστεί τις κοινωνικές σχέσεις που θα συνάψει με τους δασκάλους και τους συμμαθητές του. Πρέπει να είναι σε θέση να ζητάει βοήθεια, όταν τη χρειάζεται και να είναι ικανό να διαχειριστεί τη ματαίωση. Το παιδί θα πρέπει να καταφέρνει να επιλύει μόνο του απλά μικρά προβλήματα που συναντά στην καθημερινή ζωή. 
Επίσης, θα πρέπει να έχει αναπτυγμένες πραγματολογικές και κοινωνικές δεξιότητες, για να ενσωματωθεί στην νέα σχολική κοινότητα. Δηλαδή, να χαιρετάει όταν έρχεται ή φεύγει από τον χώρο, να συστήνεται σε άλλους και να προσαρμόζεται εύκολα σε μη οικείες συνθήκες. Είναι απαραίτητο, να διατηρεί βλεμματική επαφή με τον συνομιλητή του (να τον κοιτάει), να ξεκινά και να διατηρεί διάλογο, καθώς επίσης και να συνοδεύει τα λόγια του με εκφράσεις προσώπου. Επίσης, πρέπει να ακολουθεί κανόνες, να μπορεί να απαντά σε ερωτήσεις ανοιχτού τύπου, σε ερωτήσεις που εισάγονται με ”τι, πώς, πού, πότε, γιατί;” και να κάνει και το ίδιο ερωτήσεις. 
Κάθε παιδί πρέπει να έχει εσωτερικό κίνητρο για να εμπλακεί αποτελεσματικά στην απαιτητική διαδικασία μάθησης, αλλά και να είναι ικανό να συνεχίζει με αμείωτο ενδιαφέρον την προσπάθειά του. Θα πρέπει να μπορεί να σχεδιάσει μια δραστηριότητα και να την πραγματοποιήσει, χωρίς να επηρεαστεί από εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα. Πρέπει να είναι ικανό να συνεργαστεί, χωρίς την συνεχή επιτήρηση ενός ενήλικα και να έχει ικανοποιητική συγκέντρωση και προσοχή. Χρειάζεται να έχει αναπτύξει δεξιότητες προσανατολισμού και κατευθυντικότητας στο χρόνο και τον χώρο, αλλά και καλή ακουστική και οπτική μνήμη. 
Η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης προϋποθέτουν την ύπαρξη της φωνολογικής ενημερότητας. Αυτό σημαίνει να μπορεί το παιδί να επεξεργαστεί αυτό που ακούει, να το αναγνωρίσει, να το σπάσει σε κομμάτια και να το ξανασυνδέσει. Δηλαδή: φώνημα, συλλαβή, λέξη, φράση / πρόταση. Για παράδειγμα, να βρίσκει το πρώτο φώνημα (ήχο) μιας λέξης ή να εντοπίζει μεμονωμένα φωνήματα μέσα στη λέξη. Σύμφωνα με μελέτες η φωνολογική ενημερότητα είναι εξαιρετικά σημαντικός δείκτης και απολύτως απαραίτητη δεξιότητα για την απόκτηση της ικανότητας ανάγνωσης και γραφής. Παιδιά με υψηλούς βαθμούς στη φωνολογική ενημέροτητα, πριν διδαχθούν ανάγνωση και γραφή, εμφάνισαν αργότερα καλύτερες επιδόσεις στην εκμάθηση του γραπτού λόγου. Επομένως, ο βαθμός που επιτυγχάνουν τα παιδιά στα κριτήρια της φωνολογικής ενημερότητας, κατά την προσχολική τους ηλικία, φαίνεται να προδικάζει σε μεγάλο βαθμό την επίδοσή τους στην εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής κατά τη σχολική τους ηλικία. 

Επιπροσθέτως, για την ανάπτυξη της γραφής πρέπει να διαθέτει το παιδί ώριμη λεπτή κίνηση και γραφο-φωνημική αντιστοιχία. Να χρησιμοποιεί, δηλαδή, με ευχέρεια ψαλίδι, να πιάνει σωστά το μολύβι, να αντιγράφει σχήματα και κεφαλαία γράμματα και να έχει καλό οπτικοκινητικό συντονισμό. Αλλά να μπορεί επίσης να αντιστοιχίσει τον ήχο κάθε γράμματος με το γραπτό σύμβολό του. 
Η κατάκτηση λογικο-μαθηματικών εννοιών είναι απαραίτητη. Το παιδί πρέπει να αναγνωρίζει και να συγκρίνει μεγέθη και ποσότητες. Να μπορεί να κάνει σειροθετήσεις κατά μέγεθος και ποσότητα. Να ομαδοποιεί αντικείμενα και να καταμετρά τουλάχιστον δέκα. Να μπορεί να αναγνωρίσει τους αριθμούς ως το δέκα. Να αναγνωρίζει χρώματα, σχήματα και τις έννοιες μισό / ολόκληρο.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, το πόσο έτοιμο είναι ένα παιδί για να ξεκινήσει την Α’ τάξη του Δημοτικού σχολείου δεν καθορίζεται μόνο από την χρονολογική του ηλικία. Η σχολική ετοιμότητα είναι ένα σύνολο ικανοτήτων που πρέπει να έχουν κατακτηθεί πριν το παιδί ξεκινήσει την Α’ τάξη του Δημοτικού σχολείου. Ο ρυθμός κατάκτησής τους εξαρτάται από την ξεχωριστή ιδιοσυγκρασία κάθε παιδιού. Είναι καλό, ωστόσο, σε όλα τα παιδιά να γίνεται μία εκτίμηση των δυνατοτήτων τους. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που ενδιαφέρει γονείς και εκπαιδευτικούς είναι η ψυχική υγεία και ανάπτυξη του παιδιού, να μπορεί να εκφράζει υγιή περιέργεια για τον κόσμο γύρω του και να χρησιμοποιεί τον λόγο ως μέσο έκφρασης των ιδεών και συναισθημάτων του.
Ακολουθήστε το LimnosReport.gr – στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Λήμνο το Βόρειο Αιγαίο, όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο.Δείτε παλαιότερα δημοφιλή άρθρα

Latest..

Τραυματισμός πεζού στην Καλλονή

ΛΕΣΒΟΣ: Από το Αστυνομικό Τμήμα Καλλονής διενεργείται προανάκριση για τροχαίο ατύχημα που έλαβε χώρα σήμερα (17-08-2022) σε οδικό δίκτυο στην ευρύτερη περιοχή της Καλλονής … [Read More...]

Ο Στέλιος Ρόκκος το Σάββατο 20 Αυγούστου στο Μούδρο! Διοργάνωση Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Είσοδος Ελεύθερη.

ΛΗΜΝΟΣ: Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου/Περιφερειακή Ενότητα Λήμνου το προσεχές Σάββατο 20 Αυγούστου 2022 διοργανώνει συναυλία με τον δημοφιλή και αγαπητό Λημνιακής … [Read More...]

Η μοναδική αξία των βοτάνων

ΛΕΣΒΟΣ: Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί χρειάζονται ενέργεια για να διατηρήσουν τη δομή τους, να κινηθούν, να αναπαραχθούν και να λειτουργήσουν. Η εξασφάλιση αυτής της ενέργειας … [Read More...]

Ο Γιάννης Μπουρνούς στο Σκαλοχώρι: Να σταματήσει η κωλυσιεργία για το δρόμο της Αρχαίας Άντισσας

ΛΕΣΒΟΣ: Το Σκαλοχώρι επισκέφθηκε ο Βουλευτής Ν. Λέσβου του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Γιάννης Μπουρνούς, όπου συναντήθηκε με την τοπική Πρόεδρο, κ. Δέσποινα Μαϊάκη, καθώς … [Read More...]