Λίγα κατάλοιπα φράσεων που περιέχουν τη δοτική πτώση

ΧΙΟΣ : Παρ’ όλο που σήμερα η δοτική πτώση έχει αφαιρεθεί από τη γραμματική, αυτή χρησιμοποιείται όχι μόνο από άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, αλλά και μικρότερης  σε όχι ευκαταφρόνητο βαθμό.
Η αναφορά σε δοτικές που χρησιμοποιούμε συχνά, δεν κλείνει ασφαλώς το θέμα όσον αφορά την «λογική της κατάργησης» μιάς σημαντικής πτώσης…Πιστεύω πως και το θέμα τής κατάργησης τής δοτικής πτώσης αντιμετωπίστηκε με επιπολαιότητα από απνευμάτιστους νομοθέτες. Δυστυχώς κάποιοι δεν γνωρίζουν; ότι κάθε κατάργηση σημαίνει αφαίρεση. Και κάθε τι που αφαιρούμε από τη γλώσσα τη φτωχαίνουμε… εκτός αν κάποιοι νομίζουν πως φτώχεια σημαίνει μόνο έλλειψη χρημάτων…
Επί του θέματος λοιπόν: Είναι φανερό ότι, πολλές από τις παρακάτω εκφράσεις που περιέχουν τη δοτική πτώση τις χρησιμοποιούμε καθημερινά, συχνά, και άλλες σπανιότερα. Βρίσκονται πάντα παρούσες στο λόγο μας, τον πλουτίζουν, αλλά τον κάνουν και πιο ουσιαστικό.Η δοτική εκφράζει την έννοια του «δίδειν»,“δίδωμι τινί τι” δίδω σε κάποιον κάτι… και ανήκει στις πλάγιες πτώσεις, ενώ η ονομαστική και η κλητική λέγονται ορθές πτώσεις ή ευθείες («πτώση»: από το ρ. πίπτω).Τα άρθρα τής δοτικής πτώσης είναι: ενικός αρσεν. τω, θηλ. τη, ουδ. τω Πληθυντικός τοίς, ταίς, τοίς   
Παρακάτω θα αναφέρουμε φράσεις που χρησιμοποιούμε  συχνά, που περιέχουν τη δοτική πτώση και πιθανόν δεν το γνωρίζουμε, γι’ αυτό και δεν τις γράφουμε σωστά.
Η παρούσα εργασία θα έπρεπε να γραφτεί στο παραδομένο – πολυτονικό σύστημα για να γίνει πλήρως κατανοητή. Όμως λόγω αντικειμενικής δυσκολίας αυτό δεν έγινε δυνατό.  Αρχίζουμε λοιπόν
Αβρόχοις ποσί = με άβρεχτα – στεγνά πόδια (δηλ. χωρίς κόπο)
Απόδοτε  τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του θεού τω θεώ (Ευαγγέλιο)Γαία πυρί μειχθήτω = ας καταστραφεί το παν, πλήρης αδιαφορία Ολόκληρη η έκφραση είναι ἐμοῦ θανόντος Γαία πυρί μυχθήτωΓνωστό τοις πάσοι = γνωστό σε όλους, πασίγνωστο
Δυνάμει του νόμου = επί τη βάσει… με βάση…
Δόξα τω θεώ = δόξα στο θεό, ευχαριστώ το θεόΔόξα Πατρί  και Υιώ και Αγίω Πνεύματι (όλα δοτικές)
Δόξα τω πλήθη  των οικτιρμών ΣουΕν γνώσει = ενώ γνώριζε π.χ εν γνώσει τού κινδύνουΕν ζωή = όσο βρισκόταν στη ζωή
Εν λευκώ δηλ. χωρίς προαπαιτούμενα πρβλ. εξουσιοδότηση εν λευκώΕν πλώ = όταν (το καράβι ) έπλεε- ταξίδευε (δοτ. τοπική)  
Εν προκειμένω = στην παρούσα περίπτωση
Ελέω θεού = με την παρέμβαση – βοήθεια του θεού.
Εν βρασμώ ψυχής δηλ. ευρισκόμενος σε ένταση ψυχικήΕν όψει που σημαίνει, περιμένοντας, σε αναμονή (π.χ εν όψει του νομοσχεδίου- περιμένοντας το….
Εν πάση περιπτώσει = σε κάθε περίπτωσηΕν ριπή οφθαλμού = με μια ματιά αστραπιαία.
Εν συνόλω = συνολικά
Εν τη ενώσει η ισχύς = ενωμένοι είμαστε πιο δυνατοί
Εν τη ρύμη του λόγου = στη ροή του λόγου, πάνω στην κουβέντα
Εν δυνάμει δηλ. μια κατάσταση που περικλείει τη δυνατότητα ενέργειας ή δράσης.Εν ενεργεία για κάποιον που εργάζεται και δεν έχει συνταξιοδοτηθεί ακόμα.Ενόσω – (εν όσω) = εφ’ όσον, για όσο (π.χ εφ’ όσον, [για όσο] ήμουν παρών….
Εν τέλει (εντέλει) = στο τέλος, τελικά, για να τελειώνουμε…Εν τούτῳ νίκα η γνωστή φράση που παρουσιάστηκε στον ουρανό μαζί με το σημείο τού σταυρού στον Μ. Κωνσταντίνο (δοτ. οργανική)
Ενώπιος – ενωπίω = αντιμέτωπα, «κατ’ αντιπαράστασιν»
Επ’ αυτοφώρω (αυτός + φωρ) αυτός που συλλαμβάνεται την ώρα που πράττει κάτι (ο κλέφτης) το ρήμα χρησιμ. συνήθως στον αόριστο, εφωράθη & φωρά (η) κλοπή, η ανακάλυψη κλοπήςΕπί πιστώσει = με πίστωση, όχι τοις μετρητοίς
Επί θύραις λέγεται για ότι είναι κοντά π.χ ο εχθρός είναι επί θύρεςΕπί κοντώ = σε κοντάρι, με κοντάρι (με τη βοήθεια) [δοτ. οργανική]
Επί σκοπώ = με σκοπό (του σκοπού)
Επί τοις εκατό = στα εκατό…
Επί εσχάτη προδοσία = για τη σοβαρότερη- μεγαλύτερη προδοσία
Επί τη εμφανίσει = με την εμφάνιση (έγραφαν τα παλιά χαρτονομίσματα) 
Επί τω έργω δηλ. ας εργαστούμεΉξεις αφήξεις ουκ εν τω πολέμω θνήξεις (χρησμός της Πυθίας)Η ζωή εν τάφω από τα εγκώμια της Μ. ΠαρασκευήςΗ ισχύς εν τη ενώσει η δύναμη (βρίσκεται) στην ενότητα         Θεία χάριτι = με τη (βοήθεια) τη χάρη του Θεού (εκκλ.)
Θού Κύριε φυλακήν τω στόματί μου (ψαλμός εσπερινού)Δόξα τω Θεώ = να έχει δόξα ο Θεός (φρ. ο Θεός που να’χει δόξα)
Καλή τη πίστει = με καλή πίστη, εμπιστοσύνη, διάθεσηΚαλλιτεχνική αδεία = με την άδεια που μας δίδει η τέχνη
Κλειστό λόγω πένθους δηλ. εξαιτίας πένθους / θανάτου (δοτ. της αιτίας)
Κλειστό λόγω εργασιών δηλ. επειδή γίνονται εργασίες             “Κλειστό λόγω απογραφής δηλ. επειδή γίνεται απογραφή           “Κράτος εν κράτει δηλ. αυτοτελής εξουσία μέσα στο κράτοςΛόγω ύψους  (δοτ. της αιτίας)                                                                              Λόγω βλάβης (πχ. δεν λειτουργεί…) δοτ. της αιτίαςΟύκ επ’ άρτω… δεν μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος μόνο με ψωμίΣυν τω χρόνω κατά τη διάρκεια τού χρόνου (δοτ. χρονική)
Συν τοις άλλοις δηλ. μαζί με τα άλλα και αυτό
Παρ’ Αρείω Πάγω δηλ. στον Άρειο Πάγο σχετ. φρ. δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω (δοτ. τοπική).
Παρά τω προθυπουργώ = κοντά στον πρωθυπουργό (δοτ. τοπική)
Πάση θυσία = με κάθε θυσία, οπωσδήποτε
Ποιητική αδεία = με την άδεια που μας δίδει η ποίηση
Πολλώ μάλλον = πολύ περισσότερο & πόσω μάλλονΠροφάσεις εν αμαρτίαις δηλ. λέμε κάτι για να δικαιολογηθούμε
Πρώτος τη τάξει – (ε-ι), τη πόλει (πόλε-ι), τω ιερει, τω βασιλεί (ε-ι)
Πτωχοί τω πνεύματι δηλ. αυτοί που δεν σκέπτονται πολλά βλ. Μακαρισμούς
Τοις μετρητοίς = σε μετρητά  
Γνωστό τοίς πάσι  = γνωστό σε όλους, πασίγνωστοΤρικυμία εν κρανίω = φουρτούνα στο μυαλόΤύχη αγαθή δηλ. κατά καλή τύχη, με επιτυχία (επισήμανση στα πανεπιστημιακά πτυχία)Τω αγνώστω θεώ = στον άγνωστο θεό
Τω καιρώ εκείνω = τότε, στα παλαιά χρόνια (εκκλ. όλα δοτικές)
Τω όντι δηλ. στην πραγματικότητα, πράγματιΜακαρία τη λήξει = με ευτυχές αποτέλεσμα, ευτυχή κατάληξη (εκκλ.)
Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι δηλ. οι ταπεινοί; (βλ. Μακαρισμούς)Τοις κείνων ρήμασι (πειθόμενοι) = στα λόγια εκείνων (υπακούοντας).Θεία χάριτι = με τη χάρι του θεού, την εύνοιαΨυχή τε και σώματι δηλ. με όλες τις δυνάμεις, ολοκληρωτικά
Θού Κύριε φυλακήν τω στόματί μου = συγκράτησε Θεέ μου το στόμα μου …(εκκλ. [Δοτ. οργανική])
Ειρήσθω εν παρόδω (αρχ.) = Ας το πούμε παρενθετικά.( είρημαι: παθ. παρακ. του λέγω Προστ. β΄ πρ. ειρήσθω…) [δοτ. του τρόπου]
Ειρήνη υμίν (φρ. του Ευαγγελίου) = ειρήνη σε σας
Εν ευθέτω χρόνω = σε κατάλληλο χρόνο… (δοτ. αφαιρετική)
Εν ενεργεία λεγ. στη φράση όταν κάποιος εργάζεται και δεν έχει ακόμα συνταξιοδοτηθείΩς εν ουρανώ… όπως στον ουρανό (βλ. Κυριακή προσευχή)Ιδίαις Αυτού ( αυτής) Χερσίν = στα ίδια του τα χέρια. Αυτό συνέβαινε παλαιοτέρα  όταν έπρεπε να δοθεί ένα γράμμα  προσωπικά στον παραλήπτη, και ο φάκελος έγραφε πάνω ΙΑΧ.
Σημείωση: Η δοτική πτώση χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στα εκκλησιαστικά κείμενα. Και παρόλο που οι φράσεις αυτές αποτελούν κατάλοιπα τής καθαρεύουσας – λόγιας ή της Αρχαίας, εντούτοις πλουτίζουν τον λόγο δίδοντάς του μεγαλύτερη πυκνότητα και ακρίβεια.Οπωσδήποτε η συλλογή δεν είναι πλήρης, όμως θα βοηθήσει όσους ενδιαφέρονται και ερευνούν για να μάθουν.*Στην αρχαιότητα υπήρχαν ακόμα τρεις πτώσεις (σύνολο 8) Η Αφαιρετική που δήλωνε αυτό που αφαιρείται από κάπου. Συγχωνεύτηκε με την Γενική. Η Τοπική που δήλωνε τον τόπο και τον χρόνο. Συγχωνεύτηκε με τη Δοτική (Δοτική τοπική).Η Οργανική που δήλωνε το όργανο και συγχωνεύτηκε με την Δοτική (Δοτική οργανική) [βλ. Ο εν τη λέξη Λόγος] 

Latest..

Δικηγορικό γραφείο Αγγελικής Τσιμούρη στο Μούδρο: Τι πρέπει να γνωρίζετε για μια διαφιλονικούμενη ιδιοκτησία.

ΛΗΜΝΟΣ: Το Κτηματολόγιο έφερε στο φως και έγινε αφορμή να τακτοποιηθούν χρόνιες εκκρεμότητες με διαφιλονικούμενη ιδιοκτησία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι περιπτώσεις που … [Read More...]

Πριν αλέκτωρ λαλήσει

ΧΙΟΣ : Παρότι στις πρόσφατες διαδικασίες του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ ήμουν αντίθετος για συγκεκριμένους λόγους με την υποψηφιότητά του Γιώργου Παπανδρέου, εντούτοις τον στήριξα χωρίς αυτό να … [Read More...]

Ο Κώστας Μουτζούρης στο συνέδριο για τα Ροδαφνίδια, στην έκθεση της Αγ. Παρασκευής, στην Ανεμότια και στον Σκόπελο (φωτο)

ΛΕΣΒΟΣ: Ο Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνος Μουτζούρης το Σάββατο 25.06.2022 παρέστη και απεύθυνε χαιρετισμό στην έναρξη των εργασιών του Διεθνούς Συνεδρίου για την … [Read More...]